शिक्षण

शाखांऐवजी मार्ग

साधारण पाच ते वीस वर्षे वयापर्यंत, विद्यार्थ्याने व्यापक, सर्वांसाठी समान पायापासून विषयांच्या अधिकाधिक वैयक्तिक संयोगाकडे वाटचाल करावी, जो कल, जिज्ञासा आणि सिद्ध केलेली क्षमता यांवर आधारित निवडलेला असेल — पंधराव्या वर्षी घेतलेल्या तीन-मार्गी वर्गीकरणाच्या निर्णयावर नव्हे.

पाया, प्रत्येकासाठी

भाषा आणि संवाद. गणित आणि वैज्ञानिक तर्क. इतिहास, भूगोल आणि नागरिकशास्त्र. कला, संगीत, शारीरिक शिक्षण. डिजिटल साक्षरता आणि तंत्रज्ञानाचा सुरक्षित वापर. नीतिमूल्ये, पर्यावरणाविषयी जबाबदारी, सांघिक कार्य आणि व्यावहारिक जीवनकौशल्ये.

मग पर्यायांची यादी झपाट्याने रुंदावते

एक विद्यार्थी भौतिकशास्त्र, अर्थशास्त्र, संस्कृत, प्रोग्रामिंग, चित्रपटनिर्मिती आणि मानसशास्त्र एकत्र घेतो. दुसरा जीवशास्त्र, सांख्यिकी, शेती, उद्योजकता आणि संगीत एकत्र घेतो. जिथे पुढचा विषय आधीच्या विषयावरील प्रभुत्वावर अवलंबून असतो तिथे खऱ्या पूर्वअटी लागू राहतातच — ही सुधारणा मनमानी भिंती काढून टाकते, खऱ्या नव्हे.

मूल्यमापनही बदलावे लागेल

एकाच अंतिम परीक्षेने मोजला जाणारा लवचिक अभ्यासक्रम दशकभरात पुन्हा शाखांमध्येच कोसळेल. पोर्टफोलिओ, प्रकल्प, प्रयोगशाळेतील काम, तोंडी सादरीकरण व समर्थन, शिकाऊ उमेदवारी, सामुदायिक सेवा आणि सिद्ध केलेली क्षमता परीक्षांच्या बरोबरीने असतात. राष्ट्रीय मानके अपेक्षित निष्पत्ती ठरवतात; ती सिद्ध करण्याचा एकमेव मार्गही त्यांनीच ठरवण्याची गरज नाही.

सहज बहुश्रुतांचा समाज

उद्दिष्ट सर्व गोष्टींचे थोडे थोडे ज्ञान असलेला विद्यार्थी नव्हे, तर काही गोष्टींमध्ये खोलवर जाणारा आणि अनेक गोष्टींमध्ये सहजपणे वावरणारा विद्यार्थी हे आहे. शाखा नष्ट होत नाहीत; त्यांच्या भिंती नष्ट होतात. विज्ञान, वाणिज्य आणि कला ज्ञानाच्या शाखा म्हणून कायम राहतात, आणि नाहीसा होतो तो एक शाखा निवडली की इतर बंद होतात हा नियम.

अधिक विषय क्रेडिट म्हणून दिले जातात, आणि समुदायासाठी केलेले कामही: नागरिक सेवा, शिक्षण उद्यानात शिकवणे, आपत्ती सराव, पुनरुज्जीवित केलेले तळे. क्रेडिट परीक्षेसाठी तसेच पडताळणी केलेल्या योगदानासाठीही मिळते, आणि दोन्ही एकाच क्रेडिट पासपोर्टवर नोंदवले जातात.

पायाशिवाय यातील काहीही चालत नाही. प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण समाजाच्या प्रत्येक घटकासाठी सक्तीचे, मोफत आणि भक्कम आहे — ज्या पायावर सर्व उच्च आणि विशेष शिक्षण उभे राहते तो पाया — आणि त्यासोबत मुलांना शाळेत टिकवून ठेवणाऱ्या गोष्टीही: अन्न, वाहतूक, सुरक्षित मार्ग, आणि कुटुंबांना असा आधार की ज्यामुळे बालमजुरी आणि शाळा सोडणे हे पर्यायच उरत नाहीत.

पन्नास उत्कृष्ट विद्यापीठे

प्रत्येक प्रदेशाच्या आवाक्यात एक असेल अशा प्रकारे विखुरलेली पन्नास उत्कृष्ट अध्यापन विद्यापीठे लवचिक मार्ग पदवी स्तरापर्यंत नेतात; त्यांच्या जोडीला संशोधन पानावर वर्णन केलेली वीस संशोधन विद्यापीठे आणि वीस भारतीय ज्ञान विद्यापीठे आहेत. त्यांच्या खाली, प्रत्येक एककात एक शिक्षण उद्यान आणि प्रत्येक मतदारसंघात व प्रत्येक भाषेत आधुनिक शैक्षणिक वाहिन्या, विस्तारित NPTEL आणि SWAYAM वर उभारलेल्या, त्या विद्यापीठांमध्ये कधीही न बसू शकणाऱ्या लोकांपर्यंत सर्वोत्तम अध्यापन पोहोचवतात.