वाटचाल आणि पथदर्शी प्रकल्प
येथील कोणत्याही गोष्टीची सुरुवात करण्यासाठी घटनादुरुस्तीची गरज नाही. एक प्रभाग, एक मदत केंद्र, एक लहान पारदर्शक निधी — ही स्वतःतच एक पूर्ण आणि उपयुक्त गोष्ट आहे.
पाच टप्पे
- टप्पा 0
रचना आणि प्रतिरूपण
प्रत्यक्ष लोकसंख्याशास्त्रीय आकडेवारीच्या आधारे एककांचे पर्यायी आकार आणि सीमानिश्चितीचे नियम तपासून पाहणे. श्रीमंत, मध्यम उत्पन्न आणि गरीब समुदायांमध्ये वित्तव्यवस्थेची चाचणी घेणे. कोणती कार्ये स्थानिक, सामायिक, नगरपालिका, राज्य किंवा राष्ट्रीय स्तरावरची आहेत हे नेमकेपणाने ठरवणे. कायदेशीर, गोपनीयता, कामगार, बालसुरक्षा आणि खरेदीविषयक चौकटी, आणि आदर्श उपविधी यांचा मसुदा तयार करणे. सामायिक तंत्रज्ञान मानके आणि परस्पर-सुसंगतता यांवर सहमती घडवणे.
- टप्पा 1
बारा पथदर्शी प्रकल्प, मुद्दाम कठीण निवडलेले
सुरुवात मदत केंद्रे, लहान पारदर्शक निधी, कामांची जुळवणी, शिक्षण कार्यक्रम आणि सामुदायिक उपक्रमांनी करणे. सहभाग, प्रति सेवा खर्च, निर्माण झालेले काम, रहिवाशांचे समाधान, समावेशकता, तक्रारींचे प्रमाण आणि कामे पूर्ण होण्याचे प्रमाण यांचे मोजमाप करणे. स्पष्ट वैधानिक चौकट आधीपासून अस्तित्वात नसेल, तर प्रत्येक संवेदनशील अधिकार पथदर्शी प्रकल्पापासून पूर्णपणे दूर ठेवणे.
- टप्पा 2
समूह नेटवर्क
यशस्वी ठरलेली एकके संगमांमध्ये जोडणे, जे तज्ज्ञ, उपकरणे, प्रशिक्षण, खरेदी आणि रोजगार सामायिक करतात. ‘आधी स्थानिक, मग वरच्या स्तरावर’ या तत्त्वाची खरी कसोटी इथेच पहिल्यांदा लागते.
- टप्पा 3
राज्य पातळीवरील परस्पर-सुसंगतता
प्रत्यक्ष स्थानिक प्रशासकीय आणि सांस्कृतिक वैविध्य जपत डिजिटल प्रोटोकॉल आणि सेवांच्या व्याख्यांचे मानकीकरण. समानीकरणासाठी पाठबळ, जेणेकरून सेवांचा दर्जा स्थानिक संपन्नतेवर अवलंबून राहणार नाही.
- टप्पा 4
राष्ट्रीय नेटवर्क, राष्ट्रीय नोकरशाही नव्हे
स्थानिक पातळीवर शासित एककांना जोडणारी सामायिक मानके, ओळख आणि संमतीच्या यंत्रणा, सामायिक शैक्षणिक संसाधने, संशोधन नेटवर्क, कौशल्यांची गतिशीलता आणि पारदर्शक राजकोषीय हस्तांतरणे.
बारा ठिकाणे, कठीण आहेत म्हणूनच निवडलेली
जिथे यश सोपे आहे तिथेच पथदर्शी प्रकल्प राबवले, तर असे मॉडेल तयार होते जे फक्त जिथे त्याची कधीच गरज नव्हती तिथेच चालते. वचनबद्धता आहे ती मुद्दाम वैविध्यपूर्ण निवडलेल्या बारा ठिकाणांची — आणि जे प्रकल्प अयशस्वी ठरतील तेही प्रकाशित करण्याची.
1 · महानगरातील झोपडपट्टी प्रभाग
दाट वस्ती, राहत्या जागेची कायदेशीर हमी नाही, मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर. रहिवासी कोणाला मानायचे याची सर्वांत कठीण कसोटी.
2 · समृद्ध शहरी कॉलनी
जिथे रहिवासी आधीच खासगी पर्यायांसाठी पैसे मोजतात आणि त्यांना सहभागी होण्याचे कोणतेही कारण कदाचित दिसणार नाही.
3 · लहान शहर
नगरपालिकेची कमकुवत क्षमता, प्रबळ स्थानिक उतरंडी.
4 · शहरालगतचा निमशहरी भाग
नगरपालिका किंवा पंचायत, दोघांपैकी कोणीही पूर्णपणे जबाबदार नाही. अधिकारक्षेत्रातील पोकळी.
5 · समृद्ध गावसमूह
जमीनमालकांचे वर्चस्व — सोडतीने निवड प्रभावशाली वर्गाचा ताबा रोखू शकते का, याची सर्वांत स्पष्ट कसोटी.
6 · गरीब गावसमूह
जिथे जवळजवळ प्रत्येक कुटुंब सूट असलेल्या श्रेणीत येते आणि निधी बहुतांशी श्रमदानाच्या रूपात असतो.
7 · आदिवासी तालुका
पूर्वापार चालत आलेली पारंपरिक शासनव्यवस्था, जिच्या वर नव्हे तर खाली राहून मॉडेलला काम करावे लागेल.
8 · डोंगराळ जिल्हा
एककाची सीमा लोकसंख्येवरून नव्हे, तर प्रवासाच्या वेळेवरून ठरते. मूळ रचना-नियमाची कसोटी.
9 · सीमावर्ती जिल्हा
सुरक्षाविषयक मर्यादा, कागदपत्रांच्या अडचणी, प्रतिबंधित डेटा.
10 · किनारपट्टीवरील मासेमारी पट्टा
हंगामी उपजीविका, चक्रीवादळांचा धोका, महिनोनमहिने बाहेर असणारे मनुष्यबळ.
11 · दुष्काळप्रवण तालुका
पाणी हाच एकमेव प्रमुख स्थानिक प्रश्न, आणि जल-वन खातेवहीची मुख्य कसोटी.
12 · पूरप्रवण तालुका
दरवर्षीचा व्यत्यय, आणि आपत्ती-प्रतिसाद रचनेची पहिली खरी कसोटी.
प्रत्येक पुरवलेल्या सेवेमागील खर्च. प्रश्न सुटायला लागलेला वेळ. कोण सहभागी झाले नाही, आणि का. मांडलेल्या आणि ग्राह्य ठरलेल्या तक्रारी. उभारलेल्या पैशाच्या तुलनेत खर्च झालेला पैसा. आणि जे अयशस्वी झाले त्याचा प्रामाणिक लेखाजोखा — प्रकल्प चालवणाऱ्यांना उत्तरदायी नसलेल्या व्यक्तीने लिहिलेला.