રોડમેપ અને પાયલટ
અહીંની કોઈ પણ બાબત શરૂ કરવા માટે બંધારણીય સુધારાની જરૂર નથી. એક વોર્ડ, એક સહાય કેન્દ્ર, એક નાનું પારદર્શક ભંડોળ — એ પોતે જ એક સંપૂર્ણ અને ઉપયોગી બાબત છે.
પાંચ તબક્કા
- તબક્કો 0
રચના અને સિમ્યુલેશન
વાસ્તવિક વસ્તી-આંકડાના આધારે એકમનાં વૈકલ્પિક કદ અને સીમા-નિયમોનું મોડેલિંગ કરો. સમૃદ્ધ, મધ્યમ આવકવાળા અને ગરીબ સમુદાયોમાં નાણાકીય વ્યવસ્થાની ચકાસણી કરો. કયાં કાર્યો સ્થાનિક, સહિયારાં, નગરપાલિકાનાં, રાજ્યનાં કે રાષ્ટ્રીય છે તે ચોક્કસપણે નક્કી કરો. કાનૂની, ગોપનીયતા, શ્રમ, બાળ-સુરક્ષા અને ખરીદીનાં માળખાં, તથા આદર્શ પેટા-નિયમોનો મુસદ્દો તૈયાર કરો. સમાન તકનીકી ધોરણો અને આંતર-સંચાલનક્ષમતા પર સહમતિ સાધો.
- તબક્કો 1
બાર પાયલટ, મુશ્કેલ હોય એ રીતે પસંદ કરેલા
સહાય કેન્દ્રો, એક નાનું પારદર્શક ભંડોળ, કામનો મેળ, શિક્ષણ કાર્યક્રમો અને સામુદાયિક આયોજનોથી શરૂઆત કરો. ભાગીદારી, સેવા દીઠ ખર્ચ, ઊભું થયેલું કામ, રહેવાસીઓનો સંતોષ, સમાવેશ, ફરિયાદોનો દર અને કામ પૂર્ણ થવાનું પ્રમાણ માપો. જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ વૈધાનિક માળખું પહેલેથી અસ્તિત્વમાં ન હોય, ત્યાં સુધી દરેક સંવેદનશીલ સત્તાને પાયલટથી સંપૂર્ણપણે બહાર રાખો.
- તબક્કો 2
સંગમ નેટવર્ક
જે એકમો સફળ રીતે ચાલે છે તેમને સંગમોમાં જોડો, જે નિષ્ણાતો, સાધનો, તાલીમ, ખરીદી અને રોજગાર વહેંચે. ‘પહેલાં સ્થાનિક, પછી ઉપરના સ્તરે’ એ સિદ્ધાંતની ખરી કસોટી પહેલી વાર અહીં જ થાય છે.
- તબક્કો 3
રાજ્ય સ્તરે આંતર-સંચાલનક્ષમતા
વાસ્તવિક સ્થાનિક વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા જાળવીને ડિજિટલ પ્રોટોકોલ અને સેવાઓની વ્યાખ્યાઓનું પ્રમાણીકરણ કરો. સમાનીકરણ માટેની સહાય, જેથી ગુણવત્તા સ્થાનિક સંપત્તિને અનુસરે નહીં.
- તબક્કો 4
એક રાષ્ટ્રીય નેટવર્ક, રાષ્ટ્રીય અમલદારશાહી નહીં
સમાન ધોરણો, ઓળખ અને સંમતિની વ્યવસ્થાઓ, સહિયારાં શિક્ષણ સંસાધનો, સંશોધન નેટવર્ક, કૌશલ્યની ગતિશીલતા અને પારદર્શક નાણાકીય હસ્તાંતરણ, જે સ્થાનિક રીતે શાસિત એકમોને એકબીજા સાથે જોડે છે.
બાર સ્થળો, મુશ્કેલ છે એટલે જ પસંદ કરાયેલાં
જ્યાં સફળતા સહેલી હોય ત્યાં જ પાયલટ ચલાવવાથી એવું મોડેલ બને છે, જે ત્યાં જ કામ કરે છે જ્યાં તેની ક્યારેય જરૂર જ નહોતી. પ્રતિબદ્ધતા જાણીજોઈને વૈવિધ્યપૂર્ણ રીતે પસંદ કરાયેલાં બાર સ્થળોની છે — અને જે નિષ્ફળ જાય તેમને પણ પ્રકાશિત કરવાની.
1 · મહાનગરની ઝૂંપડપટ્ટીનો વોર્ડ
ગીચ વસ્તી, રહેઠાણના હકની અસલામતી, ભારે સ્થળાંતર. રહેવાસી તરીકે કોણ ગણાય, તેની સૌથી કઠિન કસોટી.
2 · સમૃદ્ધ શહેરી કોલોની
જ્યાં રહેવાસીઓ પહેલેથી ખાનગી વિકલ્પો માટે પૈસા ચૂકવે છે અને કદાચ તેમને ભાગ લેવાનું કોઈ કારણ ન દેખાય.
3 · નાનું શહેર
નગરપાલિકાની નબળી ક્ષમતા, સ્થાનિક ઊંચ-નીચનાં મજબૂત માળખાં.
4 · શહેરની કિનારીનો અર્ધ-શહેરી વિસ્તાર
ન નગરપાલિકા પૂરેપૂરી જવાબદાર, ન પંચાયત. અધિકારક્ષેત્રની ખાલી જગ્યા.
5 · સમૃદ્ધ ગ્રામ-સમૂહ
જમીનમાલિકોનું વર્ચસ્વ — લોટરી દ્વારા પસંદગી કબજાનો પ્રતિકાર કરી શકે છે કે નહીં, તેની સૌથી સ્પષ્ટ કસોટી.
6 · ગરીબ ગ્રામ-સમૂહ
જ્યાં લગભગ દરેક પરિવાર મુક્ત શ્રેણીમાં આવે છે અને ભંડોળ મોટા ભાગે શ્રમદાનનું બનેલું છે.
7 · આદિવાસી તાલુકો
પહેલેથી ચાલી આવતી પરંપરાગત શાસન-વ્યવસ્થા, જેની ઉપર નહીં પણ નીચે રહીને મોડેલે કામ કરવું પડશે.
8 · પહાડી જિલ્લો
એકમની સીમા વસ્તી નહીં, મુસાફરીનો સમય નક્કી કરે છે. રચનાના મૂળ નિયમની કસોટી.
9 · સરહદી જિલ્લો
સુરક્ષા સંબંધી મર્યાદાઓ, દસ્તાવેજોની મુશ્કેલીઓ, પ્રતિબંધિત ડેટા.
10 · દરિયાકાંઠાનો માછીમારી પટ્ટો
મોસમી આજીવિકા, વાવાઝોડાનું જોખમ, મહિનાઓ સુધી ગેરહાજર રહેતું કાર્યબળ.
11 · દુષ્કાળગ્રસ્ત તાલુકો
પાણી એકમાત્ર મુખ્ય સ્થાનિક મુદ્દો, અને જળ-વન ખાતાવહીની મુખ્ય કસોટી.
12 · પૂરગ્રસ્ત તાલુકો
દર વર્ષે ખોરવાતું જનજીવન, અને આપત્તિ-પ્રતિભાવની રચનાની પહેલી ખરી કસોટી.
આપેલી સેવા દીઠ ખર્ચ. નિકાલમાં લાગેલો સમય. કોણે ભાગ ન લીધો, અને શા માટે. નોંધાયેલી અને સાચી ઠરેલી ફરિયાદો. એકત્ર કરેલાં નાણાં સામે ખર્ચાયેલાં નાણાં. અને શું નિષ્ફળ ગયું તેનો પ્રામાણિક હિસાબ — એવી વ્યક્તિએ લખેલો, જે તેને ચલાવનારાઓના હાથ નીચે કામ કરતી ન હોય.