વૈશ્વિક વેપાર એકમો
ગામના એક વણકર અને ફ્રેન્કફર્ટના એક ખરીદદાર વચ્ચે અગિયાર વચેટિયાઓ છે, જેમાંથી કોઈ કશું વણતું નથી. મોટા ભાગનું મૂલ્ય આ જ અંતરમાં ગાયબ થઈ જાય છે.
આ પાનું એક રૂપરેખા છે. સંપૂર્ણ સંકલ્પના લખાઈ રહી છે અને તે નીચે આપેલી સામગ્રીનું સ્થાન લેશે. અત્યારે અહીં જે છે તે દલીલનો આકાર છે, તેનું અંતિમ સ્વરૂપ નહીં — જાણીજોઈને વહેલું પ્રકાશિત કરાયું છે, જેથી તેને બદલવું હજી સહેલું હોય ત્યારે જ તેની સાથે દલીલ કરી શકાય.
એકમથી બહારની તરફ
દરેક સેતુ એકમ કંઈક ને કંઈક ઉત્પન્ન કરે છે — પાક, કાપડ, પુર્જા, હસ્તકળાની વસ્તુઓ, પ્રક્રિયા કરેલો ખોરાક, સેવાઓ. તેમાંનું લગભગ કશું જ એવા બજાર સુધી પહોંચતું નથી, જ્યાં ઉત્પાદકને કિંમતનો વાજબી હિસ્સો મળે.
વૈશ્વિક વેપાર એકમ સંગમ કે મંડળ સ્તરે હશે, કારણ કે નિકાસની ક્ષમતા એક એકમના ગજા બહારની વાત છે, અને તે એ બધું પૂરું પાડશે જે કોઈ વ્યક્તિગત ઉત્પાદક એકલો એકઠું કરી શકતો નથી.
આ પાનું કયા મુદ્દાઓ પર વિચાર કરશે
- એકત્રીકરણ. નાના ઉત્પાદકોને ભેગા કરીને એટલો જથ્થો ઊભો કરવો કે કોઈ ગંભીર ખરીદદાર વાત કરવા તૈયાર થાય — ઉત્પાદક કંપનીઓ અને સહકારી મંડળીઓ જ્યાં સફળ છે ત્યાં આ જ કામ પહેલેથી કરે છે; અને જ્યાં સફળ નથી ત્યાં તેઓ સામાન્ય રીતે કેમ નિષ્ફળ જાય છે.
- ગુણવત્તા, ધોરણો અને પ્રમાણન. પરીક્ષણ, ગ્રેડિંગ, ખાદ્ય સુરક્ષા, ઓર્ગેનિક અને ફેર-ટ્રેડ પ્રમાણપત્ર, અને લાયક ઉત્પાદનો માટે GI નોંધણી. મોટા ભાગના ભારતીય નાના ઉત્પાદકોને પહેલા જ પગલે અટકાવી દેતો અવરોધ આ જ છે.
- સેતુ બજાર. પહેલાં સ્થાનિક સ્તર — દુકાનો, ઉત્પાદકો, કારીગરો અને સ્વ-સહાય જૂથોની એક સૂચિ, એવી જાહેર કરેલી પસંદગી સાથે કે જ્યાં કિંમત અને ગુણવત્તા અનુકૂળ હોય ત્યાં સંગમની અંદરથી જ ખરીદી થાય.
- બજાર સુધી પહોંચ. દેશની અંદર ઓપન નેટવર્ક આધારિત વાણિજ્ય, અને નિકાસની સાંકળ: દસ્તાવેજો, કસ્ટમ્સ, લોજિસ્ટિક્સ, ચુકવણી, અને એવો ખરીદદાર જે ગાયબ ન થઈ જાય.
- કાર્યકારી મૂડી. મોટા ભાગના નાના નિકાસકારો નિષ્ફળ જાય છે તેનું કારણ માંગ નથી, પણ માલ મોકલ્યા અને ચુકવણી મળ્યા વચ્ચેના નેવું દિવસ છે.
- હસ્તકળા અને GI સંરક્ષણ. પરંપરાગત ઉત્પાદનોનું માત્ર ઔપચારિક નહીં, વ્યાપારી રીતે સંરક્ષણ — અને એ સુનિશ્ચિત કરવું કે આ સંરક્ષણનો લાભ પ્રમાણપત્ર ધરાવતા કોઈ વેપારીને નહીં, કારીગરને મળે.
- કૌશલ્યો. ડિઝાઇન, પેકેજિંગ, ફોટોગ્રાફી, લિસ્ટિંગ, કિંમત નક્કી કરવી, ભાષાઓ, અને નિયમોનું પાલન — શિક્ષણ પાર્કમાં શીખવવામાં આવે છે.
પહેલી, નિકાસ-આધારિત હસ્તકળા પુનરુત્થાનનો લાંબો ઇતિહાસ એવો રહ્યો છે કે તેનાથી બનાવનાર સિવાય બધા જ સમૃદ્ધ થયા. અહીંની કોઈ પણ રચનાએ સ્પષ્ટપણે જવાબ આપવો પડશે કે ઉત્પાદક પાસે કેટલો હિસ્સો રહે છે અને તેનો અમલ કોણ કરાવે છે.
બીજી, બહારની દુનિયા સાથે કામ કરતી વેપાર સંસ્થા બરાબર એવી જ સંસ્થા છે જેના પર સ્થાનિક વગદારો સૌથી ઝડપથી કબજો જમાવે છે, કારણ કે તેમાં પૈસા અને કરારો સંકળાયેલા છે. બાકીનું મોડેલ ભંડોળ પર જે શાસન-વ્યવસ્થા લાગુ કરે છે, તે અહીં ઓછામાં ઓછી એટલી જ કડકાઈથી લાગુ થવી જોઈએ.
એક નિકાસ મંત્રાલય
એક રાષ્ટ્રીય છત્ર, જે ઇચ્છુક નાના, કુટીર અને ઘર-આધારિત ઉત્પાદકોને એકસાથે લાવે છે અને ભારતીય ઉત્પાદનોને દુનિયા સુધી પહોંચાડે છે — કોઈને પરાણે જોડ્યા વિના, અને ઉત્પાદકનો નફાનો ગાળો લીધા વિના.
ભારતમાં પહેલેથી નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદો અને એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન યોજના છે. જેની ખોટ છે તે એવી એક જ સંસ્થા છે, જે કિંમતમાં નાના ઉત્પાદકના હિસ્સા માટે જવાબદાર હોય, અને જેનું મૂલ્યાંકન તેના પરથી જ થાય.
- નાના ઉત્પાદક માટે એક જ દરવાજો. નોંધણી, પ્રમાણન, નિકાસ દસ્તાવેજો, કસ્ટમ્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને ચુકવણી, અગિયાર કચેરીઓને બદલે સંગમ કે મંડળ સ્તરે એક જ કચેરી દ્વારા.
- મૂળ સ્થાનનું રાષ્ટ્રીય ચિહ્ન. સભ્ય ઉત્પાદકોનાં ઉત્પાદનો પર પરીક્ષણ અને ગ્રેડિંગથી સમર્થિત એક સમાન ચિહ્ન હોય, જેથી વિદેશમાંનો ખરીદદાર બનાવનારને ઓળખે તે પહેલાં જ ચિહ્ન પર વિશ્વાસ કરી શકે.
- માલ રવાના થતાં જ ચુકવણી. એક ફરતું (રિવોલ્વિંગ) નિકાસ ભંડોળ માલ રવાના થાય ત્યારે જ ઉત્પાદકને ચુકવણી કરે છે, જેથી વિદેશી ખરીદદાર માટેની નેવું દિવસની રાહ કોઈ ઘરેલુ વ્યવસાયને ડુબાડી ન દે.
- વેચાણ કરતાં મિશન. વિદેશમાંના દરેક ભારતીય મિશનમાં એક વેપાર ડેસ્ક, જેનું મૂલ્યાંકન યોજાયેલા સ્વાગત-સમારંભો પરથી નહીં, પણ સભ્ય ઉત્પાદકો માટે મળેલા ઓર્ડરો પરથી થાય.
- બનાવનારનો હિસ્સો, જાહેર. ઉત્પાદનના દરેક પ્રકાર માટે, અંતિમ કિંમતનો જે હિસ્સો ઉત્પાદક સુધી પહોંચ્યો તે, પ્રકાશિત અને ઓડિટ કરેલો. જે મંત્રાલય આ આંકડો બતાવી ન શકે તે નિષ્ફળ જઈ રહ્યું છે, ભલે તેના કુલ નિકાસના આંકડા ગમે તે કહે.
જોડાવું સ્વૈચ્છિક છે. મંત્રાલય વચેટિયાઓ કરતાં વધુ સારી ચુકવણી કરીને પોતાના ઉત્પાદકો મેળવે છે.