रामराज्य
स्थानिक समुदायाला इतके सक्षम करा की तो रोजच्या समस्या स्थानिक पातळीवरच सोडवू शकेल, आणि त्याच वेळी प्रत्येक समुदायाला संधी आणि ज्ञानाच्या प्रादेशिक व राष्ट्रीय नेटवर्कशी जोडा.
रामराज्य: असा समाज ज्यात संस्था आणि नागरिक या दोघांकडेही आपल्या अगदी भोवतालचे जीवन सुधारण्याची साधनेही असतात आणि दायित्वही.
हे एक बीज आहे, कार्यक्रम नव्हे. सरकार, नागरिक, संस्था — ज्या कोणाला हे उपयुक्त वाटेल त्यांनी ते घ्यावे, त्यावर वाद घालावा, त्यात सुधारणा करावी आणि ते वापरावे, यासाठीच ते लिहिले आहे.
विकास तेव्हाच खरा ठरतो, जेव्हा तो तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या गल्लीत दिसू लागतो.
145 कोटी लोकांच्या देशाची सुधारणा त्याला एकच वस्तू मानून करता येत नाही. पण ती एकाच वेळी सुमारे पन्नास हजार ठिकाणी करता येते — जर त्या प्रत्येक ठिकाणाकडे कृती करण्यासाठी पैसा, माहिती, अधिकार आणि दायित्व असेल तर.
सामान्य माणसाला सर्वाधिक त्रास देणाऱ्या गोष्टी बहुतेक लहान आणि स्थानिक असतात: बंद पडलेला पथदिवा, पाणी तुंबणारे गटार, ज्यांची विचारपूस करायला कोणी नाही असे आई किंवा वडील, कामाशिवाय गेलेला महिना, शिकवणीची गरज असलेले मूल, कोणीच समजावून सांगत नाही असे एखादे प्रमाणपत्र. हे राष्ट्रीय धोरणाचे अपयश नाही. हे स्थानिक क्षमतेचे अपयश आहे.
सेतू मॉडेल सार्वजनिक जीवनाची रचना अशा एककाभोवती करते जे इतके लहान असेल की व्यक्तीला ते दिसू शकेल, तिथपर्यंत पोहोचता येईल आणि त्यावर प्रभाव टाकता येईल — आणि मग असे प्रत्येक एकक पुढच्या एककाशी, त्याच्या जिल्ह्याशी आणि देशाशी जोडते. स्थानिक समस्या स्थानिक पातळीवर सोडवल्या जातात. बाकी सर्व काही ते सुटेपर्यंत, सर्वांना दिसेल अशा प्रकारे, वरच्या स्तरावर पाठवले जाते.
हे सरकारशिवाय चालू शकत नाही. शासनव्यवस्थेची जागा घेण्यासाठी किंवा तिच्याशी स्पर्धा करण्यासाठी हे आखलेले नाही — नागरिक प्रत्यक्ष जिथे राहतात त्या पातळीवर शासनव्यवस्थेला काम करण्यासाठी एक प्रत्यक्ष व्यासपीठ देणे, आणि नागरिकांना जबाबदारीत खरा वाटा देणे, यासाठी ते आखले आहे.
बारा स्तंभ, एक व्यवस्था
यांपैकी कोणताही स्तंभ एकटा काम करत नाही. त्यांचे खरे मूल्य यात आहे की व्यक्ती त्यांच्यामध्ये सहज वाटचाल करू शकते — मदत मागण्यापासून काम शोधण्यापर्यंत, कौशल्य शिकण्यापासून अधिक चांगल्या नोकरीपर्यंत — कुठेही फटीतून निसटून न जाता.
लोकसंख्येवर आधारित सूक्ष्म एकके
पायी पोहोचता येईल इतके लहान, एक मदत केंद्र चालवता येईल इतके मोठे एकक. सीमा लोकांनुसार ठरतात, राजकारणानुसार नव्हे.
02सामुदायिक विकास निधी
कोणीही ज्याच्या भाराखाली चिरडले जाणार नाही असे श्रेणीबद्ध योगदान, ज्यात राज्य तेवढीच भर घालते, आणि जे सर्वांच्या नजरेसमोर खर्च होते.
03सामुदायिक मदत केंद्र
एकच दरवाजा — प्रत्यक्ष येऊन, फोनवर, संदेशाने किंवा ॲपद्वारे — जिथे नोंद क्रमांक, घड्याळ आणि वरच्या स्तरावर जाण्याचा मार्ग असतो.
04स्थानिक काम आणि काम-विनिमय
काम आधी एककाच्या आत दिले जाते, मग शेजारच्या एककांना, मग जिल्ह्याला, मग देशाला.
05सन्मानजनक सामुदायिक रोजगार
प्रशिक्षणाची जोड असलेले सवेतन काम, बाहेर पडण्याची शिडी म्हणून आखलेले — कायमस्वरूपी कमी वेतनाचा थर नव्हे.
06काळजी आणि लवकर आधार
एकटेपणा, कर्ज, व्यसन, आजार — लवकर लक्षात घेतले जाते, तज्ज्ञांकडे पाठवले जाते, पण कधीही पोलिसी पाळत ठेवली जात नाही.
07संस्कृती, खेळ आणि सामुदायिक जीवन
शेजाऱ्यांना एकमेकांची गरज पडण्यापूर्वीच त्यांनी एकमेकांना ओळखावे, यासाठीची निमित्ते.
08विद्यार्थी नागरिक सेवा
स्वैच्छिक, देखरेखीखाली, आणि पडताळलेले क्रेडिट म्हणून नोंदवलेली — मोजली जाणारी सेवा, फुकट श्रम नव्हे.
09सांस्कृतिक सलोखा आणि एकोपा
भाषांची देवाणघेवाण, सामायिक सण, तणावापूर्वीच संवाद — सक्तीच्या एकसारखेपणाशिवाय एकता.
10माहिती आणि शिक्षण उद्याने
ज्ञानाला सार्वजनिक पायाभूत सुविधा मानले जाते — कोणतेही वय, उत्पन्न किंवा पात्रता असो, सर्वांसाठी खुले.
11लवचीक शिक्षण-मार्ग
शिकणाऱ्याभोवती गुंफलेली विषयांची जोडणी, कला–वाणिज्य–विज्ञान या भिंतींच्या जागी.
12संशोधन आणि ज्ञान विद्यापीठे
वीस अग्रगामी विज्ञान विद्यापीठे, आणि भारतीय ज्ञानासाठी वीस, जिथे त्याचा खऱ्या काटेकोरपणाने अभ्यास होतो.
तुमच्या गल्लीपासून देशापर्यंत, चार स्तर
सेतू एकक म्हणजे एक मदत केंद्र वीस मिनिटांच्या प्रवासाच्या अंतरात जितक्या लोकसंख्येला सेवा देऊ शकते तितकी लोकसंख्या. महानगरातील प्रभागात ती पन्नास हजार असते. डोंगराळ तालुक्यात ती चार हजारही असू शकते.
मूळ मसुद्यात प्रत्येकी एक लाख लोकसंख्येची पाच ते सहा हजार एकके प्रस्तावित होती. त्यातून सुमारे 55 कोटी लोकच व्यापले जातात — भारताचा जेमतेम एक तृतीयांश भाग. म्हणून एकच राष्ट्रीय आकडा निवडण्याऐवजी आकार परिस्थितीनुसार ठरतो, आणि गणित उघडपणे दाखवले जाते.
आकडे स्वतः तपासून पाहा →सेतू एकक
रोजच्या सेवा, सामुदायिक काम, स्थानिक प्रकल्प, मदत केंद्र, काम-विनिमय.
संगम
तज्ज्ञ, उपकरणे, रुग्णालय, प्रशिक्षण, खरेदी आणि वरच्या स्तरावर पाठवलेली प्रकरणे सामायिक करणारी दहा ते पंधरा एकके.
मंडळ
विशेषज्ञ प्रशासन, मोठी कामे, तांत्रिक देखरेख, अपिले.
भारत सेतू
मानके, परस्पर-सुसंगतता, शैक्षणिक संसाधने, संशोधन नेटवर्क, कौशल्यांची गतिशीलता, राजकोषीय समानीकरण.
सर्वांत गरीब कुटुंबही ज्याच्या भाराखाली चिरडणार नाही असा निधी
प्रत्येक कुटुंबाकडून दरमहा सरसकट ₹500 हे उपयुक्त उदाहरण आहे, पण वाईट धोरण आहे. दरमहा ₹8,000 उत्पन्न असलेल्या कुटुंबावर आणि ₹80,000 उत्पन्न असलेल्या कुटुंबावर एकच शुल्क लावणे म्हणजे समानता नव्हे.
एकच शुल्क नव्हे, पाच श्रेणी
विद्यमान व्यवस्थांनी आधीच गरीब म्हणून ओळखलेल्या कुटुंबांसाठी ₹0 — कोणतीही नवी उत्पन्न तपासणी नाही, वेगळी अवहेलना नाही. त्यानंतर स्वयंघोषणेनुसार ₹100, ₹300, ₹500, ₹1,000.
पैशाऐवजी श्रम
कोणतेही कुटुंब रोख रकमेऐवजी दरमहा चार तासांचे पडताळलेले सामुदायिक काम देऊ शकते. सर्वांत गरीब कुटुंबही लाभार्थी न राहता योगदान देणारे ठरते. संपूर्ण वित्तीय मॉडेलमधील ही सर्वांत महत्त्वाची ओळ आहे.
समतुल्य भर, एकटे सोडणे नव्हे
राज्याचे समतुल्य अनुदान आणि राष्ट्रीय समानीकरण निधी, जेणेकरून गरीब एकक स्वतःच्याच गरिबीमुळे कधीही मर्यादित राहणार नाही. शिवाय स्थानिक व्यवसायांचे योगदान, CSR आणि विद्यमान स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या अनुदानांशी समन्वय.
प्रत्येक रुपयाची जमा आणि खर्च सार्वजनिक डॅशबोर्डवर. काम सुरू होण्यापूर्वी खर्च आणि योजना प्रकाशित. स्वतंत्र लेखापरीक्षण आणि अचानक तांत्रिक तपासणी. मोठ्या देयकांसाठी रोख व्यवहार नाही. आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या गोष्टींच्या देखभाल-दुरुस्तीसाठी निधीचा किमान 30% भाग कायमचा राखीव — कारण नव्या कामाची फीत कापण्याचे आकर्षण गटार दुरुस्तीपेक्षा नेहमीच जास्त असते.
एक दरवाजा, आत येण्याचे चार मार्ग, आणि एक घड्याळ
प्रत्येक एककात एक सामुदायिक मदत केंद्र असते. रहिवासी प्रत्यक्ष येऊ शकतो, फोन करू शकतो, संदेश पाठवू शकतो किंवा ॲप वापरू शकतो — आणि प्रत्यक्ष भेटीचा कक्ष कधीही काढून टाकला जात नाही, कारण डिजिटल सुविधा ही नेहमी जोड असली पाहिजे, पूर्वअट कधीच नाही.
प्रत्येक विनंतीला नोंद क्रमांक आणि प्रकाशित सेवा मानक मिळते. वेळ संपली, तर ती आपोआप संगमाकडे वरच्या स्तरावर पाठवली जाते आणि न सुटलेल्या प्रश्नांच्या सार्वजनिक नकाशावर दिसू लागते. हे उभारणे स्वस्त आहे, यात खोटेपणा करणे अशक्य आहे, आणि पहिल्याच आठवड्यात रहिवाशाचा विश्वास जिंकण्याची सर्वाधिक शक्यता असलेले हेच एकमेव वैशिष्ट्य आहे.
सर्वांत अडचणीतील वापरकर्त्याचा आधी विचार करून आखलेले
2G कनेक्शनवरील ₹6,000 चा फोन. साक्षरता नाही. ॲप नाही. स्थानिक भाषेतील आवाज-आधारित मेनू हा प्रमुख मार्ग आहे, पर्यायी व्यवस्था नव्हे — व्यक्तीला केवळ बोलून विनंती नोंदवता आली पाहिजे, तिची स्थिती ऐकता आली पाहिजे आणि दुरुस्ती पूर्ण झाल्याची खात्री देता आली पाहिजे.
जर ते त्या व्यक्तीसाठी चालत नसेल, तर ते चालतच नाही.
आधी स्थानिक — मग काम मिळेपर्यंत बाहेरच्या दिशेने
एखाद्या दुकानदाराला मदतीला हात हवा आहे. एका वृद्ध महिलेला महिन्याचा किराणा घरी पोहोचवून हवा आहे. एका कुटुंबाला संगणक दुरुस्त करून हवा आहे, शिकवणीसाठी शिक्षक, अनुवादक, लेखापाल हवा आहे. ही विनंती आधी एककाच्या आत शोधली जाते; तिथे कोणी ते करू शकत नसेल, तर ती शेजारच्या एककांकडे जाते, मग संगमाकडे, मग देशपातळीवर.
श्रम सेतू
ते जर नोकरीचे काम असेल, तर त्याचा मोबदला रुपयांत, लागू किमान वेतनाइतका किंवा त्याहून अधिक दिला जातो, आणि अटी काम स्वीकारण्यापूर्वीच ठरलेल्या असतात.
सेवा घडी
दवाखान्यापर्यंत सोबत नेणे, तासभर शिकवणे, वृद्ध शेजाऱ्याला सोबत करणे. यातून वेळ-क्रेडिट मिळतात — त्यांना मर्यादा असते आणि ते कधीही रोख रकमेत बदलता येत नाहीत.
सहायता काम
विनंती करणारी व्यक्ती पैसे देऊ शकत नसेल, तेव्हा एककाचा निधी कामगाराला मोबदला देतो. त्यांची इच्छा असल्यास ते बदल्यात जेवण किंवा वेळ देऊ शकतात — पण कामगाराला तरीही योग्य मोबदला मिळतोच.
कोणीही गरीब आहे म्हणून तुटपुंज्या मोबदल्यावर काम करत नाही, आणि कोणालाही गरीब आहे म्हणून मदत नाकारली जात नाही. एखादे काम सवेतन काम-विनिमयावर आले, तर ते त्याऐवजी वेळ-बँकेतून कधीही मागता येत नाही.
तीव्र गरिबीतील किंवा दीर्घकाळ बेरोजगार असलेल्या रहिवाशांसाठी एकक नियमित सवेतन सामुदायिक कामे देते — स्वच्छता, उद्याने, वृद्धांना मदत, कचरा वर्गीकरण, केंद्राचे कामकाज. पण या नोकरीसोबत साक्षरता, डिजिटल कौशल्ये, वाहन चालवणे, व्यवसाय प्रमाणपत्र आणि शिकाऊ उमेदवारी जोडलेली असते. किती लोक या व्यवस्थेतून बाहेर पडून अधिक चांगल्या कामाकडे गेले यावर तिचे मोजमाप होते, किती लोकांना तिने धरून ठेवले यावर नव्हे.
कोणालाही संकटाला एकट्याने तोंड द्यावे लागू नये — आणि कोणावरही पाळत ठेवली जाऊ नये
एकटेपणा, व्यसन, कर्ज, आजार, विस्कटणारे कुटुंब. आज बहुतेक लोक हे सगळे आपण मोडून पडेपर्यंत एकट्यानेच सहन करतात. एकक हे अधिक लवकर ओळखू शकते.
संकटाची लक्षणे ओळखणारे आणि ते कोणाकडे पाठवायचे हे जाणणारे प्रशिक्षित स्वयंसेवक. संध्या सेतू अंतर्गत वृद्ध रहिवाशांसाठी स्वेच्छेने निवडता येणारी रोजची खुशाली-चौकशी, ज्यात चौकशी चुकली तर दारावर थाप पडते — कोणालाही अहवाल जात नाही. काळजीवाहूंसाठी, व्यसनमुक्तीच्या वाटचालीसाठी, शोकात असणाऱ्यांसाठी आणि आर्थिक ताणाखालील लोकांसाठी परस्पर-आधार गट.
स्वयंसेवक म्हणजे डॉक्टर, समुपदेशक, पोलीस किंवा समाजकार्यकर्ते नव्हेत. ते लक्षात घेतात, सोबत करतात, योग्य ठिकाणी पाठवतात. एवढेच.
कौटुंबिक हिंसाचार, छळ आणि जबरदस्तीची प्रकरणे कधीही सामुदायिक मध्यस्थीकडे जात नाहीत. कोणताही ज्येष्ठ, समिती किंवा शेजारी पीडित व्यक्तीवर समेट करण्यासाठी किंवा स्पष्टीकरण देण्यासाठी दबाव आणू शकत नाही. अशी प्रकरणे थेट पीडित-केंद्री तज्ज्ञ आणि कायदेशीर मदतीकडे जातात, आणि सामुदायिक नोंद बंद होते.
ज्ञानाकडे रस्ता किंवा उद्यानासारखे पाहा — सार्वजनिक, आणि सर्वांसाठी उपलब्ध
प्रत्येक एकक एक माहिती आणि शिक्षण उद्यान उभारते: स्क्रीन, वर्गखोल्या, इंटरनेटशी जोडलेले संगणक, वाचनकक्ष, शक्य तिथे कार्यशाळा, आणि काम करणाऱ्या लोकांनाही येता यावे इतक्या उशिरापर्यंत खुले.
एकाच दुपारी त्याच इमारतीत गणिताचा अभ्यास करणारे मूल, एखादा व्यवसाय शिकणारा बेरोजगार प्रौढ, डिजिटल मार्केटिंग शिकणारा दुकानदार, आणि स्मार्टफोन वापरायला किंवा नवी भाषा शिकणारी आजी असू शकतात. SWAYAM आणि NPTEL सारख्या राष्ट्रीय व्यासपीठांचा विस्तार करून ती भारतीय भाषांमध्ये अनुवादित केली जातात — पण व्हिडिओ म्हणजे शाळा नव्हे, म्हणून प्रत्येक अभ्यासक्रमाला स्थानिक मार्गदर्शक, चर्चा गट आणि प्रात्यक्षिक सत्रे जोडलेली असतात.
विश्वासार्ह इंटरनेट नसलेल्या एककांसाठी ज्ञान पेटी — कमी वीज लागणारा एक छोटा सर्व्हर, जो संपूर्ण अभ्यासक्रम ऑफलाइन साठवतो, स्थानिक वाय-फायवरून कोणत्याही फोनला तो पुरवतो, आणि कनेक्शन मिळताच स्वतःला अद्ययावत करतो.
आणि शाळेत: शाखा नव्हे, मार्ग
साधारण पाच ते वीस वर्षे वयापर्यंत विद्यार्थी व्यापक पायाभरणीपासून अधिकाधिक वैयक्तिक विषय-जोडणीकडे वाटचाल करतो. भौतिकशास्त्रासोबत अर्थशास्त्र, संस्कृत, प्रोग्रामिंग आणि चित्रपटनिर्मिती. जीवशास्त्रासोबत सांख्यिकी, शेती आणि संगीत. खऱ्या पूर्वअटी लागू राहतात; मनमानी भिंती नाहीत.
कोणतीही शाळा शेकडो विषयांचे तज्ज्ञ नेमू शकत नाही — म्हणून सर्वोत्तम अध्यापन राष्ट्रीय नेटवर्कवर सामायिक केले जाते, तर प्रयोगशाळा, शिकवणी, मूल्यमापन आणि विद्यार्थ्यांची वैयक्तिक काळजी स्थानिक पातळीवर राहतात.
शोधासाठी वीस विद्यापीठे, स्मरणासाठी वीस
अग्रगामी संशोधन विद्यापीठे
संरक्षण आणि सामरिक तंत्रज्ञान, वैद्यकशास्त्र आणि जैवतंत्रज्ञान, नॅनो-पदार्थ, रोबोटिक्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वांटम, हवाई-अवकाश तंत्रज्ञान, स्वच्छ ऊर्जा, सेमीकंडक्टर. पदव्यांसाठी नव्हे तर शोधासाठी उभारलेली — दहा वर्षांचे एकगठ्ठा अनुदान, कोणत्याही भारतीय प्रयोगशाळेला बुक करता येतील अशी सामायिक राष्ट्रीय उपकरणे, पेटंट आणि स्पिन-आउट कंपन्यांबाबत स्पष्ट धोरण, आणि ज्यांच्या आधारे त्यांचे मूल्यमापन होईल अशी दहा घोषित महाआव्हाने.
भारतीय ज्ञान विद्यापीठे
संस्कृत आणि अभिजात भाषा, वेद आणि उपनिषदे, दर्शने, मंदिर आणि आगम परंपरा, हस्तलिखितशास्त्र, भारतीय गणित आणि खगोलशास्त्र, आयुर्वेदाचा इतिहास, तुलनात्मक तत्त्वज्ञान. पहिले फलित: भारत ज्ञान कोश — डिजिटल स्वरूपातील हस्तलिखिते, चिकित्सक आवृत्त्या, शोधता येणारे ग्रंथ आणि प्रत्येक अनुसूचित भाषेतील अनुवाद यांचा राष्ट्रीय खुला संग्रह.
प्रत्येक दाव्याला चारपैकी एक लेबल लावलेले असते: पारंपरिक सिद्धांत, साधकाचा अनुभव, तात्त्विक अर्थविवरण किंवा चाचणीसिद्ध पुरावा. एखादी परंपरा शरीर, मन किंवा भौतिक जगाबद्दल दावा करते, तिथे त्या दाव्याचा आधुनिक पद्धतींनी अभ्यास केला जातो आणि निकाल काहीही आला तरी तो प्रकाशित केला जातो. परंपरेचा आदर आणि तिच्याबाबतचा काटेकोरपणा परस्परविरोधी नाहीत.
हे कुठे कोलमडू शकते
जे मॉडेल स्वतःच्या अपयशाचे वर्णन करू शकत नाही, त्याला आराखडा म्हणता येत नाही. पैसा, डेटा, रोजगार आणि सामाजिक आधार लोकांच्या जवळ आणल्याने सुरक्षा-उपाय कमी नव्हे, तर अधिक आवश्यक ठरतात.
| धोका | रचनात्मक उपाय |
|---|---|
| स्थानिक बाहुबली निधी ताब्यात घेतात | सोडतीने निवडलेल्या 25 रहिवाशांची नागरिक ज्युरी, संतुलित आणि दर सहा महिन्यांनी बदलणारी, अर्थसंकल्प मंजूर करते. निधीच्या 20% भागाचे वाटप रहिवाशांच्या खुल्या मतदानाने. 15% कुटुंबांच्या मागणीवरून परत बोलावण्याची तरतूद. |
| गरीब एकके आणखी मागे पडतात | राज्याचे समतुल्य अनुदान आणि राष्ट्रीय समानीकरण. हमीचा किमान सेवा-स्तर, जो प्रत्येक रहिवाशापर्यंत पोहोचतो, त्याच्या एककाची ऐपत कितीही असो. |
| डेटाबेस पाळत ठेवण्याचे साधन बनतो | रहिवाशांचा कोणताही केंद्रीय डेटाबेस नाही. डेटा एककातच राहतो; फक्त निनावी एकत्रित आकडेवारी वर जाते. सार्वजनिक डेटा नोंदवहीत प्रत्येक रकाना आणि तो का आहे याची नोंद असते. जात, धर्म किंवा राजकीय माहितीचा रकाना कधीही नाही. |
| स्वयंसेवक सवेतन कामगारांची जागा घेतात | स्वयंसेवी आणि सवेतन भूमिका स्वतंत्रपणे निश्चित केलेल्या. सवेतन काम-विनिमयावरील कोणतेही काम उपकार म्हणून कधीही मागता येत नाही. |
| अनौपचारिक मध्यस्थी छळ लपवते | हिंसाचार, छळ आणि जबरदस्तीची प्रकरणे सामुदायिक हाताळणीतून पूर्णपणे वगळली जातात आणि तज्ज्ञ व कायदेशीर मार्गांकडे पाठवली जातात. |
| सामुदायिक सुरक्षा म्हणजे पोलिसगिरी बनते | अंमलबजावणी, स्थानबद्धता किंवा गस्तीचे कोणतेही अधिकार नाहीत. फक्त निरीक्षण आणि माहिती देणे. अंमलबजावणीचा प्रत्येक प्रश्न विधिवत प्रक्रियेनुसार सक्षम प्राधिकाऱ्याच्या अखत्यारीत येतो. |
| विद्यार्थी फुकटचे मजूर बनतात | स्वैच्छिक, वयानुरूप, देखरेखीखाली, विमा-संरक्षित, आणि विद्यार्थ्यांना कधीही देता येणार नाहीत अशा कामांची प्रकाशित यादी. |
| एखादे एकक काम करणेच थांबवते | प्रकाशित अपयश-संकेत, निधी गोठवणे, तात्पुरता प्रशासक, 90 दिवसांच्या आत नवी ज्युरी — आणि या संपूर्ण काळात राष्ट्रीय किमान सेवा-स्तर सुरू राहतो. |
ही व्यवस्था कधीही करणार नाही अशा गोष्टी
- पोलिसी कारवाई, अंमलबजावणी, स्थानबद्धता किंवा गस्त यांचा कोणताही अधिकार बाळगणे.
- श्रद्धा, अभिव्यक्ती, राजकारण, विद्वत्ता किंवा व्यंग यांवर पाळत ठेवणे. फक्त विश्वासार्ह धमक्या आणि बेकायदा वर्तन विधिवत प्रक्रियेनुसार सक्षम प्राधिकाऱ्याकडे पाठवले जाते.
- कोणाचीही जात, धर्म किंवा राजकीय संलग्नता नोंदवणे.
- पात्रता, वगळणे किंवा लाभ यांचा निर्णय एखाद्या अल्गोरिदमला घेऊ देणे. निर्णय माणसे घेतात; सॉफ्टवेअर फक्त भाषा, शोध आणि मसुदा तयार करण्यात मदत करू शकते.
- रहिवाशांचा डेटा विकणे, त्याचा व्यापार करणे किंवा राजकीय लक्ष्यीकरणासाठी त्याचा वापर करणे.
- हिंसाचारातून वाचलेल्या पीडित व्यक्तीवर समेट, मध्यस्थी किंवा स्पष्टीकरणासाठी दबाव आणणे.
- कोणतीही सेवा योगदान, श्रद्धा किंवा कोणत्याही कार्यक्रमातील सहभागावर अवलंबून ठेवणे.
पाच टप्पे, आणि जाणीवपूर्वक अवघड निवडलेले बारा पथदर्शी प्रकल्प
यातील काहीही सुरू करण्यासाठी घटनादुरुस्तीची गरज नाही. विद्यमान संस्था नोंदणी किंवा सहकार कायद्यानुसार एककाची नोंदणी करता येते, ते राज्याच्या देखरेखीखाली आणि लेखापरीक्षणाखाली राहते, आणि त्याला स्वतःचा कोणताही वैधानिक अधिकार नसतो — त्यामुळे पथदर्शी प्रकल्प याच वर्षी सुरू होऊ शकतो.
-
टप्पा 0
आराखडा आणि प्रतिरूपण
प्रत्यक्ष लोकसंख्याशास्त्रीय आकडेवारीच्या आधारे एककांच्या आकारांचे प्रतिरूपण. श्रीमंत, मध्यम आणि गरीब भागांत वित्तव्यवस्थेची चाचणी. कायदेशीर, गोपनीयता, कामगार, बाल-सुरक्षा आणि खरेदीविषयक चौकटी तयार करणे. तांत्रिक मानकांवर सहमती.
-
टप्पा 1
बारा पथदर्शी प्रकल्प, मुद्दाम अवघड निवडलेले
महानगरातील झोपडपट्टीचा प्रभाग आणि एक संपन्न कॉलनी. एक लहान शहर, शहरालगतचा निमशहरी भाग. एक संपन्न गावसमूह आणि एक गरीब गावसमूह. एक आदिवासी तालुका, एक डोंगराळ जिल्हा, एक सीमावर्ती जिल्हा, किनारपट्टीवरील मासेमारी पट्टा, एक दुष्काळप्रवण तालुका, एक पूरप्रवण तालुका. अपयशही प्रकाशित करा.
-
टप्पा 2
समूह नेटवर्क
यशस्वी एककांना जोडून संगम तयार करा, जे तज्ज्ञ, उपकरणे, प्रशिक्षण, खरेदी आणि काम सामायिक करतात. ‘आधी स्थानिक’ या तत्त्वाची खरी कसोटी इथेच लागते.
-
टप्पा 3
राज्य पातळी
सेवांच्या समान व्याख्या आणि डेटा मानके, पण खरी स्थानिक विविधता जपून. समानीकरण, जेणेकरून सेवेचा दर्जा स्थानिक संपन्नतेवर अवलंबून राहणार नाही.
-
टप्पा 4
राष्ट्रीय नेटवर्क, राष्ट्रीय नोकरशाही नव्हे
सामायिक मानके, शैक्षणिक संसाधने, कौशल्यांची गतिशीलता, संशोधन नेटवर्क आणि पारदर्शक राजकोषीय हस्तांतरणाने जोडलेली एकके — प्रत्येक एककाचा कारभार मात्र ते जिथे आहे तिथेच चालतो.
निर्धारी सरकार तीन वर्षांत काय काय सुरू करू शकते
हे लोकांसाठी, राजकारण्यांसाठी आणि या देशावर प्रेम करणाऱ्या व काहीतरी रुजवण्याच्या स्थितीत असलेल्या प्रत्येकासाठी लिहिले आहे. हे कोणतेही पद मागत नाही. हे तीन वर्षांचा गंभीर निर्धार मागते — खालील प्रत्येक सुधारणा कायद्यात आणण्यासाठी, ती कुठेतरी प्रत्यक्ष काम करताना दिसावी यासाठी, आणि ती पुन्हा रद्द करता येणार नाही इतकी उपयुक्त करण्यासाठी पुरेसा.
फक्त कोटा नव्हे, जातच संपवा
आरक्षणाच्या जागी प्रत्येक वंचित कुटुंबासाठी सक्षमीकरण, आणि समानता मंत्रालयाकडून जातीय गुन्ह्यांवर राष्ट्रीय प्राधान्याने खटले.
‘सर्वाधिक मते, तोच विजयी’ पद्धतीच्या पलीकडे
तीन सर्वांत मोठ्या पक्षांमध्ये वाटून घेतलेले तीन-सदस्यीय मतदारसंघ, जे नागरिकांनी नामनिर्देशित केलेल्या, फिरत्या सदस्यत्वाच्या नागरिक परिषदेला उत्तरदायी असतील.
नगरपालिका जनतेच्या हाती
आपल्या परिसराचा कारभार स्वतः चालवणारी लहान आर्थिक एकके, जी सर्वांत गरीब रहिवाशालाही प्रकरणाची फाईल न मानता योगदानकर्ता मानतात.
वसुलीऐवजी योगदान
स्थानिक कर-शुल्कांच्या जागी पैशाच्या किंवा श्रमाच्या रूपातील योगदान, जे सक्तीने वसूल न करता पुरस्कृत केले जाते, आणि रोजच्या स्थानिक जीवनात रोख रकमेचे महत्त्व हळूहळू संपुष्टात येते.
सहज बहुश्रुतांचा समाज
अत्यंत भक्कम अनिवार्य पाया, त्यानंतर विषयांची कोणतीही जोडणी, सामुदायिक कामासाठी क्रेडिट, आणि पन्नास उत्कृष्ट विद्यापीठे.
युवक हीच प्रेरक शक्ती
विद्यार्थी नागरिक सेवेपासून युवा कोरपर्यंत, मुलांना आणि तरुणांना राष्ट्रउभारणीत खरे, सुरक्षित आणि देखरेखीखालील काम.
निर्यात मंत्रालय
लहान आणि घरगुती उत्पादक एकाच राष्ट्रीय छत्राखाली, भारतीय उत्पादने जगभर विकली जावीत, आणि उत्पादकाचा वाटा प्रकाशित केला जावा.
सलोखा मंत्रालय
तणावाचे संकटात रूपांतर होण्यापूर्वी संवाद, आणि चिथावणीविरोधी कायदा सर्व बाजूंना जलद आणि समानतेने लागू, तोही नेहमी न्यायालयासमोर.
सनातन मूल्यांसह धर्मनिरपेक्ष राज्य
धर्म राजकीय सत्तेपासून पूर्णपणे वेगळा, आणि सार्वजनिक जीवन करुणा, कर्तव्य आणि सेवा यांच्या मार्गदर्शनाखाली, प्रत्येक धर्मासाठी खुले.
प्रत्येक परिवर्तनाला संशय आणि विरोधाला सामोरे जावे लागते — त्यातील काही प्रामाणिक असतो, तर काही ओळखीच्या गोष्टींच्या सवयीतून येतो. दोन्हींना उत्तर मिळायला हवे, आणि ती उत्तरे वरील पानांवर आहेत. शेवटी, एक अब्ज लोकांचे प्रामाणिक आत्मपरीक्षण, आत्ममंथन, हेच रक्ताच्या मंथनाला, रक्तमंथन, रोखू शकते, जे अन्यथा दारात वाट पाहत उभे आहे.
हे एक बीज आहे. जो ते पेरेल, त्याचे.
येथील सर्व काही खुलेपणाने प्रकाशित केले आहे, जेणेकरून एखादा महापालिका आयुक्त, राज्याचा एखादा विभाग, एखादी पंचायत, विद्यापीठ, स्वयंसेवी संस्था किंवा एखादा निर्धारी नागरिक याचा कोणताही भाग उचलून कोणाचीही परवानगी न घेता वापरू शकेल.
यावर वाद घाला
वित्त, एककांचा आकार आणि कारभार हे भाग चुकीचे असण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे. ते कुठे चुकले ते आम्हाला सांगा.
याचा अनुवाद करा
सध्या इंग्रजी, हिंदी आणि तेलुगू. बावीस अनुसूचित भाषा हे उद्दिष्ट आहे.
पथदर्शी प्रकल्प राबवा
एक प्रभाग, एक ग्रामपंचायत समूह, एक मदत केंद्र, एक निधी. लहान आणि प्रत्यक्ष हे मोठ्या आणि सैद्धांतिकपेक्षा सरस असते.
हे उभारा
कोड, दस्तऐवज आणि डेटा खुले आहेत. रिपॉझिटरी फोर्क करा.